Waldorf Pedagojisi'nde Çocuk Çizimleri Analizi

Dünya çapındaki bilim insanları, on yıllardır insanoğlunun resimsel ifadelerinin anlamını bulmaya çalışmışlardır. Bu arayışta, özellikle çocuk çizimlerinin hem yaşam deneyimlerinin tasvirinde hem de ifade biçimlerinde kültürler arası en yaygın ortak özellikleri gösterdiğini keşfetmişlerdir. Bu tutarlılıklar öylesine büyüktür ki, çocukların “öyle ya da böyle” çizim yapmaları yalnızca bir tesadüf olamaz.

Bir resim ister anlık bir geçişle hızla çizilmiş olsun ister büyük bir çabayla yapılmış, bir çocuk ister doğru rengi dikkatle aramış olsun isterse eline ilk gelen kalemi kapmış olsun; eğer kişi çocuk çizimlerinin "anlamını" soruyorsa, kesin olan bir şey vardır: Çocuklar çizimlerinde umutlarını, dileklerini, rüyalarını, vizyonlarını ve beklentilerini—ayrıca kaygılarını, korkularını, incinmişliklerini ve endişelerini—ifade ederler. Onların çizimleri, fiilen deneyimledikleri gerçekliği tasvir eder. Bu, geçmişe ve geleceğe bir bağlantısı olan şimdiki zaman deneyimidir. Doğal olarak, bir çocuğun çizimi bilinçli olarak yapılandırılmış bir eylem değildir. Bu nedenle, gelişim psikologları genellikle “Çocuk çiziyor,” demezler; aksine, “Çocuk aracılığıyla bir şey çiziliyor,” gibi bir ifade kullanırlar. Bu şekilde, çizim sürecine dâhil olan duygulara ve içsel imgelere atıfta bulunurlar.

Erken çocukluk döneminde çocuk çiziminin “amacı” basitçe çocukların duyduğu neşe ve kendilerini “ifade etme” arzusudur. Kendini ifade etmek, bir tür baskıdan kurtulmak anlamına gelir. (Almanca'da “Druck”—baskı, stres—ve “sich ausdrucken”—kendini ifade etmek—kelimeleri üzerinde bir kelime oyunu vardır.) Stres algısı, illa ki bir yük altında olma deneyimiyle eşitlenmemelidir! Daha sıklıkla, kişinin kendisini duygulardan veya düşüncelerden arındırma, yeni algılara ve faaliyetlere açık olabilme arzusundan kaynaklanır. Şöyle de söylenebilir: Çocuk çizimleri duyguları artırır ve onlardan özgürleştirir, üzerinde çalışılmamış düşüncelerden yükü alır ve kişinin fiili yaşam durumuyla yenilenmiş güçlerle yüzleşebilme olasılığını yaratmaya yardımcı olur.

Her şeyden önce çocuk çizimleri için en büyük öneme sahip olan şey, gelişim psikolojisinin keşifleriyle ilgilidir: Çocukların resimsel, grafik ifadeleri için “doğru ya da yanlış,” “iyi ya da kötü,” “kabul edilebilir ya da edilemez,” veya “güzel ya da az güzel” diye bir şey yoktur! Çocuklar kendilerini ve çevrelerini öznel bir şekilde değerlendirip takdir ettiklerinde—duygusal olarak yüklü değerlerle ele aldıklarında—o zaman, çizimleri her daim kendi doğru kabul ettikleri hayal dünyasına karşılık düşer. Nörobiyolojide de şu kavrama rastlanması sebepsiz değildir: “Bir kişi nasıl hissederse, öyle düşünür; ve nasıl düşünürse, öyle hareket eder.” Duygu yaşamı, düşüncemizin yönünü şekillendirir ve buna karşılık gelen bir davranış örüntüsü ortaya çıkarır. Bu bakımdan, çocuk çizimleri için “nesnel bir doğruluk” olamaz ve olmamalıdır! Çocuklar anlamlı şeyleri diğer şeylerden daha büyük çizdiklerinde, bir aslanın tasviri bir evden veya bir ağaçtan daha büyük olabilir. Çocuklar resimlerinde, yaşamlarına dair fiili bir değerlendirmenin hissedilen bir imajını tasvir ederler. Bu anlamda çizim, depolanmış bir izlenim demetidir. Ve kültürel-tarihsel daire burada kapanır: İzlenim, ifade arar. Çizim, çocukların diğer beş ifade biçimine eşdeğerde dikkate değer bir biçim olarak katılır.

Waldorf Pedagojisi'nde Çocuk Çizimleri Nasıl "Okunur"

Waldorf Pedagojisi'nde çocuk çizimleri analizi her zaman altı belirli anahtar element üzerine kuruludur. İlk olarak, “20 grafem” olarak adlandırılan, bir noktadan çeşitli dikey, çapraz ve yatay çizgilere, eğrilere, zikzaklara ve dalga formlarına, spirallere, dairelere ve açık çizgilere kadar uzanan temel işaretler veya karalamalar bulunur. (Burada kullanılan Grafem'in tam karşılığı olan bir İngilizce kelime yok gibi görünmektedir—işaret veya sembol tam olarak doğru olmazdı.) Her bir işaret (grafem), yaşamın ilk dört yılında belirli bir gelişim aşamasına karşılık gelir. Buradan, belirli işaretlerin ne sıklıkla seçildiğini gözlemleyerek ilgili gelişim aşaması hakkında çıkarımlar yapılabilir.

İkinci olarak, kişiliğin üç düzeyini gözlemleyebiliriz: eylem yeterliliği, duygusal yeterlilik ve bilişsel yeterlilik. Çizimler, belirli bir alanın ne kadar güçlü veya zayıf geliştiğini bize gösterebilir. Üçüncü bir adım olarak, üç elementi gözlemleyebiliriz: geçmiş, şimdi ve gelecek. Çizimler, çocuğun bilişsel ve duygusal olarak en güçlü şekilde hangi zaman diliminde yaşadığı hakkında bize bilgi verir.

Son on iki yılda değerlendirdiğim binlerce çocuk çiziminin %90'ından fazlası, beni şu sonuca ulaştırdı: Dördüncü ve yedinci yaşları arasındaki çocuklar, geçmişle ilgili ailevi durumlarla yoğun duygusal düşüncelerle ilgilenirler. Bu gözlem, günümüzde birçok anaokulu çocuğuna yüklenen bilişsel, geleceğe yönelik öğrenme talepleriyle çapraz amaçlı durmaktadır. Çocukların uzun vadeli kişilik gelişimleri için daha fazla engellenmesini önlemek adına, burada köklü bir perspektif değişikliği gereklidir.

[Çocuk çizimlerinde gözlemlenecek] dördüncü element, renk seçiminden doğar. Sosyo-kültürel odaklı öğretmenler, dört ana ve dört ikincil renge en yüksek önceliği verirler: kırmızı, sarı, yeşil ve mavi ile siyah, beyaz, mor ve kahverengi. Bu renkler insanlık tarihinde özel bir rol oynamıştır ve gelişim psikolojisindeki birçok fiili bulgu, çocukların duygu yüklü deneyimlerini tasvir etmek için aynı renkleri tekrar tekrar kullandığını göstermektedir.

Şimdi beşinci aşama için, çizilen ve hepsine belirli bir sembolik değer atfedilen nesneleri gözlemliyoruz—bunlar çoğunlukla Carl Gustav Jung’un fikirleriyle ilişkilidir. Jung, her insanın bilinçaltında dünyaya beraberinde getirdiği “muazzam bir rezervuar” olduğu fikrini başlangıç noktası olarak almıştır. Bu rezervuar, dışarıdan gelen izlenimler aracılığıyla etkinleştirilebilecek ve birbiriyle bağlanabilecek eksiksiz bir resimler, işaretler ve semboller setini içerir. Çizim ister güneş, yıldızlar, ay, bulutlar, bir ev, belirli bir hayvan, bir çit, bir gökkuşağı, bir orman, bir patlama, bir dağ veya başka bir şeyle ilgili olsun, bunlar belirli anlamlı içeriği temsil eden arketipsel resimlerdir.

Sonuç olarak [altıncı yön], belirli özellikleri ele alabiliriz:

• İnsanların, hayvanların veya diğer nesnelerin ayaklarının altında zemin olmayan, havada asılı duran resimler

• Dört tarafı da çizgilenmiş, çerçeveli resimler

• Nesnelerin ikiye katlanması

• Ağaç tepelerinin veya ev çatılarının eğim açısı

• Ona ait olduğu düşünülen nesne parçalarının atlanması

• [Resmin] yapıştırılması veya yuvarlanması

Yorumlamada dikkatli olun. Bir yorum ifadesi ancak aşağıdaki koşullar altında mümkündür:

• Ayırt edici özellik kümelerini karşılaştırmak ve kontrol etmek için bir dizi resmin el altında olması gerekir. Tekil resimler belirli bir günün imajı olabilir ve rastgele genellemelere yol açabilir.

• Yorumlama çalışmasının temeli güvenli bilgidir.

• Genel bir ifade, asla birkaç tekil özelliğin değerlendirilmesinden yapılmamalıdır. Bu, altı anahtar yönün tamamına birden bakmanın sonucu olmalıdır.

• Bu ifadeler, ancak çocuğun diğer beş ifade biçiminin analiziyle tutarlı olduklarında ilgili olur.

  
  

Çocuk resimleri, kişinin çocuğun çevresini anlamasını sağlamaya, çocuğun içsel değerlerini keşfetmeye ve gerekli olabilecek pedagojik düzenlemeleri çıkarmaya yardımcı olan son derece değerli bir belgedir. Çocuğun tüm resimlerini her zaman takdir ve saygıyla karşılamalıyız, zira o bize “ruh günlüğünü” emanet etmektedir.

Çeviren: Candan Çalışkan

Kaynak:https://www.waldorflibrary.org/articles/305-the-secret-of-childrens-drawings?highlight=WyJjaGlsZHJlbiIsImNoaWxkcmVuJ3MiLCJjaGlsZHJlbixcdTIwMWQiLCJjaGlsZHJlbi5cdTIwMWQiLCJjaGlsZHJlblx1MjAxZCIsIlx1MjAxY2NoaWxkcmVuIiwiY2hpbGRyZW4ncyciLCJjaGlsZHJlblx1MjAxZCwiLCJjaGlsZHJlbi4xIiwiY2hpbGRyZW5zIl0=